Saturday, November 19, 2016

138. Κλείσαμε !






138. Κλείσαμε !

   Η στήλη «Τι πραγματικά συνέβη;» έκλεισε ρολά! Όλα κάποτε τελειώνουν. Κανόνας της γραμμικής Ιστορίας.
   Σε αυτή, τη φάση θεωρώ ότι έκλεισε ο κύκλος που άνοιξε ένα μεσημέρι καλοκαίρι του 2013, όταν συνάντησα τον εκδότη Χρήστο Μπεχλιβάνο και μου πρότεινε να γράφω στην υπό έκδοση εφημερίδα. Τρία χρόνια εθελοντική εργασία, κάπου 150 άρθρα. Υπερ-αρκετά. Σκοπό είχα να εντοπίσω τι πραγματικά συνέβη και φτάσαμε να έχουμε τα μυαλά που κουβαλάμε. Καμία σχέση με έλεγχο ή παραγγελία από κάποιο κομματικό ή άλλο κανάλι, ακόμη και τη Larissanet. Προσπάθησα να συμβάλλω στη γενική αναζήτηση με τις όποιες επιστημονικές γνώσεις μου. Στην νεωτερικότητα, πρωτίστως οι γνώμες των επιστημόνων ήταν που άλλαζαν τις απόψεις της «αγοράς».
   Πολλοί Ιστορικοί ασχολούνται τελικά με το ιστορικό δοκίμιο, αλλά δεν λένε εντελώς αλήθειες. Ή δεν καλύπτουν όλον τον κόσμο. Τι επιστήμη είναι όταν κανείς θα αποδείξει σε λίγες αράδες αυτό που του προβλέπει η κοσμοθεωρία του! Αντίθετα, εγώ είδα ότι όταν έπιανα ένα θέμα συνήθως δεν ήξερα που θα καταλήξω. Γι’αυτό πολλά άρθρα χρειάστηκε μήνες να ολοκληρωθούν, πολλές φορές άλλαζαν εντελώς υλικό και τίτλο. Ουσιαστικές εξάρσεις δεν μπορούν να υπάρξουν αν δεν υποστείς ένα είδος διευρύνσεως της συνειδήσεως πάνω σε διαστάσεις της τρέχουσας πραγματικότητας. Για την ακρίβεια ήταν η συνείδηση που συναντούσε την πραγματικότητα.
   Τα κείμενα που έγραψα προήλθαν με πολύ κόπο, διότι και νοήματα πρέπει να διατυπωθούν «εν ολίγοις», και καλλιέπεια να έχουν, κυρίως όμως συνθήματα, σαν ατάκες, ώστε να ο αναγνώστης να αρπάζει δια μιας δυο τρεις προτασούλες. Αυτές θα του μείνουν.
   Πολλά κείμενα αποδόθηκαν με ποιητικό τρόπο, όταν ιδίως αναφέρονται σε μια πραγματικότητα που ενοχλεί. Είναι μια μορφή ευφημισμού, εξορκίζεται το κακό με το αντίθετο. Ό,τι δεν μπορείς να το πεις ωμά, το Λίγο λες με πλάγιο. Σουρεαλισμός, μας ενδιαφέρει όχι να περιγράψουμε τι πραγματικά συμβαίνει γύρω μας, αλλά να φτιάξουμε και μία «ποίηση» της πραγματικότητας. Αλλιώς η απόλυτη αλήθεια γίνεται πικρή, απορρυθμίζει. Και η συνέχεια θα είναι κάποιοι να την αποφεύγουν, άλλοι να τη διώκουν.
   Γενικά κοίταζα να γράφω πράγματα και με τρόπο που να ενώνουν και όχι να χωρίζουν. Ο αναγνώστης, ο πελάτης που αγοράζει την εφημερίδα, που τελικά σου κάνει χάρη να σε διαβάσει, δεν έχει σημασία αν νιώθει αριστερός, δεξιός, σοσιαλιστής, φιλελεύθερος κτλ. Αυτό που μετράει είναι το γούστο, το οποίο ευτυχώς δεν είναι ακόμη δεξιό, αριστερό, πασοκικό, κτλ. Αφιέρωσα ένα από τα πρώτα άρθρα [4. Δεξιά κι Aριστερά.15.11.13] για να δείξω ότι Αριστερά και Δεξιά δεν λένε τίποτα στη σύγχρονη γνώση ούτε σήμαιναν ποτέ κάτι πολύ ξεχωριστό στο απώτερο παρελθόν. Η σημερινή ιδεολογία αρχίζει από το «κύτταρο» του ανθρώπου, αυτό επιβάλει νομοτέλεια, αν υπάρχει νομοτέλεια στη ζωή. Γι’αυτό παγκοσμίως όλα αναθεωρούνται. Η κοινωνιολογία έχει πια υποχωρήσει. Το πρόβλημα της κοινωνίας είναι το πρόβλημα του ατόμου πολλαπλασιαζομένου επί τον αριθμό των μελών της. Ευθέως ανάλογη, πολλαπλασιαζόμενη σε σχέση με το παρελθόν, και η ευθύνη του.
   Υποθέτω να έπεισα ότι με το να ψάχνω «τι πραγματικά συνέβη» ούτε ξέρω ούτε προσπαθώ να τα βρω όλα. Δεν υπάρχει καθαρή Ιστορία. Κάθε γενιά την αναθεωρεί. Τουλάχιστον ας είναι κανείς στο παρόν καθαρός, ειλικρινής, με τον εαυτό του.
   Κάποιες φορές ένα θέμα με έκανε να καταπιάνομαι με ‘οργή’. «Οργίζεσθε και μη αμαρτάνετε» όμως λέει. Γράφοντας, στην αρχή ήμουν επιθετικός, σαν αθυρόστομος. Σιγά-σιγά όμως μαλάκωνα και κατάφερνα να δίδω πιο ισορροπημένο κείμενο. Τρώγει κανείς πιο πολύ ψωμί όχι με ξύδι, αλλά με μέλι. Αν ήταν να κατακρίνω κάποιον, σκεφτόμουν, το άρθρο θα είχε τέλεια επιτυχία, μόνον αν ο ‘ενδιαφερόμενος’ το διάβαζε και θα επηρεαζόταν ο ίδιος, ενδεχομένως και να άλλαζε ιδέες. Το κατάλαβα όταν έγραφα για την κ. Ρεπούση [3. Συνωστισμοί Σμύρνης.8.11.13]. Στην αρχή καταπέλτης. Στο τέλος όμως είπα: «Τι στο καλό, πανεπιστημιακός είναι, ας ανεβεί το επίπεδο του διαλόγου!» Το να υψώνεις τη φωνή είναι εύκολο. Το να πείθεις όμως! Κάπου εκεί ξέφυγαν κάποια πράγματα, δεν πρόλαβαν να ωριμάσουν πριν διοχετευτούν έξω. Να αλλάξω ψυχική διάθεση δηλαδή. Μεγάλο πρόβλημα η κυριολεξία, η πολύπλευρη κάλυψη. Έτσι, σε μία-δυο περιπτώσεις έντονα, πιο ελαφρά σε κάποιες άλλες, αν κρίνω από την κριτική συναδέλφου που πιστεύω ότι διαθέτει ΙQ όσο δέκα άτομα στην πόλη, αλλά δεν κατάλαβε κάποια κείμενα, φαίνεται δεν έπεισα για τις προθέσεις μου. Τα πράγματα έχουν πολλές όψεις και ανάλογα διαμορφώνεται η κριτική. Ένα πλεονέκτημα κάποιου σε μία όψη, είναι μειονέκτημά του σε άλλη. Σίγουρα δεν ήθελα να μειώσω άτομα, αλλά να υπερασπιστώ τον εαυτό μου. Γι’αυτό αποφεύγω γενικώς να λέω επίθετα, που δείχνουν κάτι μόνιμο. Δεν θα πω π.χ. κάποιον «τεμπέλη», αλλά «αυτός τεμπελιάζει». Του δίνω άνεση να αλλάξει. «Δικαιούσαι», μου είπαν, «να κάνεις λάθος μια φορά στη ζωή σου». Πάντως και του στραβού το παράπονο είναι ότι την προσπάθεια που έκανα στα Γενικά Αρχεία, πετυχαίνοντας σε ορισμένους τομείς τη μεγαλύτερη παραγωγή σε όλη την Ελλάδα, κάποιοι σαμποτάρισαν από μέσα και από έξω. Αυτοί ξέρουν ακριβώς γιατί. Φοβάμαι όμως, υπήρξε πολιτική επέμβαση. Κι αυτοί έχουν δικαίωμα να κάνουν λάθη, αλλά να, πώς να το πω… Δεν διαγράφεται η Ιστορία. Τέλος πάντων με ό,τι έγραψα, ας πούμε αδέξια, «έβαλον τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων», συμπεριλαμβάνοντας και δικούς μου…

Σταύρος Γουλούλης

138. Κλείσαμε !






138. Κλείσαμε !

   Η στήλη «Τι πραγματικά συνέβη;» έκλεισε ρολά! Όλα κάποτε τελειώνουν. Κανόνας της γραμμικής Ιστορίας.
   Σε αυτή, τη φάση θεωρώ ότι έκλεισε ο κύκλος που άνοιξε ένα μεσημέρι καλοκαίρι του 2013, όταν συνάντησα τον εκδότη Χρήστο Μπεχλιβάνο και μου πρότεινε να γράφω στην υπό έκδοση εφημερίδα. Τρία χρόνια εθελοντική εργασία, κάπου 150 άρθρα. Υπερ-αρκετά. Σκοπό είχα να εντοπίσω τι πραγματικά συνέβη και φτάσαμε να έχουμε τα μυαλά που κουβαλάμε. Καμία σχέση με έλεγχο ή παραγγελία από κάποιο κομματικό ή άλλο κανάλι, ακόμη και τη Larissanet. Προσπάθησα να συμβάλλω στη γενική αναζήτηση με τις όποιες επιστημονικές γνώσεις μου. Στην νεωτερικότητα, πρωτίστως οι γνώμες των επιστημόνων ήταν που άλλαζαν τις απόψεις της «αγοράς».
   Πολλοί Ιστορικοί ασχολούνται τελικά με το ιστορικό δοκίμιο, αλλά δεν λένε εντελώς αλήθειες. Ή δεν καλύπτουν όλον τον κόσμο. Τι επιστήμη είναι όταν κανείς θα αποδείξει σε λίγες αράδες αυτό που του προβλέπει η κοσμοθεωρία του! Αντίθετα, εγώ είδα ότι όταν έπιανα ένα θέμα συνήθως δεν ήξερα που θα καταλήξω. Γι’αυτό πολλά άρθρα χρειάστηκε μήνες να ολοκληρωθούν, πολλές φορές άλλαζαν εντελώς υλικό και τίτλο. Ουσιαστικές εξάρσεις δεν μπορούν να υπάρξουν αν δεν υποστείς ένα είδος διευρύνσεως της συνειδήσεως πάνω σε διαστάσεις της τρέχουσας πραγματικότητας. Για την ακρίβεια ήταν η συνείδηση που συναντούσε την πραγματικότητα.
   Τα κείμενα που έγραψα προήλθαν με πολύ κόπο, διότι και νοήματα πρέπει να διατυπωθούν «εν ολίγοις», και καλλιέπεια να έχουν, κυρίως όμως συνθήματα, σαν ατάκες, ώστε να ο αναγνώστης να αρπάζει δια μιας δυο τρεις προτασούλες. Αυτές θα του μείνουν.
   Πολλά κείμενα αποδόθηκαν με ποιητικό τρόπο, όταν ιδίως αναφέρονται σε μια πραγματικότητα που ενοχλεί. Είναι μια μορφή ευφημισμού, εξορκίζεται το κακό με το αντίθετο. Ό,τι δεν μπορείς να το πεις ωμά, το Λίγο λες με πλάγιο. Σουρεαλισμός, μας ενδιαφέρει όχι να περιγράψουμε τι πραγματικά συμβαίνει γύρω μας, αλλά να φτιάξουμε και μία «ποίηση» της πραγματικότητας. Αλλιώς η απόλυτη αλήθεια γίνεται πικρή, απορυθμίζει. Και μη συνέχεια θα είναι κάποιοι να την αποφεύγουν, άλλοι να τη διώκουν.
   Γενικά κοίταζα να γράφω πράγματα και με τρόπο που να ενώνουν και όχι να χωρίζουν. Ο αναγνώστης, ο πελάτης που αγοράζει την εφημερίδα, που τελικά σου κάνει χάρη να σε διαβάσει, δεν έχει σημασία αν νιώθει αριστερός, δεξιός, σοσιαλιστής, φιλελεύθερος κτλ. Αυτό που μετράει είναι το γούστο, το οποίο ευτυχώς δεν είναι ακόμη δεξιό, αριστερό, πασοκικό, κτλ. Αφιέρωσα ένα από τα πρώτα άρθρα [4. Δεξιά κι Aριστερά.15.11.13] για να δείξω ότι Αριστερά και Δεξιά δεν λένε τίποτα στη σύγχρονη γνώση ούτε σήμαιναν ποτέ κάτι πολύ ξεχωριστό στο απώτερο παρελθόν. Η σημερινή ιδεολογία αρχίζει από το «κύτταρο» του ανθρώπου, αυτό επιβάλει νομοτέλεια, αν υπάρχει νομοτέλεια στη ζωή. Γι’αυτό παγκοσμίως όλα αναθεωρούνται. Η κοινωνιολογία έχει πια υποχωρήσει. Το πρόβλημα της κοινωνίας είναι το πρόβλημα του ατόμου πολλαπλασιαζομένου επί τον αριθμό των μελών της. Ευθέως ανάλογη, πολλαπλασιαζόμενη σε σχέση με το παρελθόν, και η ευθύνη του.
   Υποθέτω να έπεισα ότι με το να ψάχνω «τι πραγματικά συνέβη» ούτε ξέρω ούτε προσπαθώ να τα βρω όλα. Δεν υπάρχει καθαρή Ιστορία. Κάθε γενιά την αναθεωρεί. Τουλάχιστον ας είναι κανείς στο παρόν καθαρός, ειλικρινής, με τον εαυτό του.
   Κάποιες φορές ένα θέμα με έκανε να καταπιάνομαι με ‘οργή’. «Οργίζεσθε και μη αμαρτάνετε» όμως λέει. Γράφοντας, στην αρχή ήμουν επιθετικός, σαν αθυρόστομος. Σιγά-σιγά όμως μαλάκωνα και κατάφερνα να δίδω πιο ισορροπημένο κείμενο. Τρώγει κανείς πιο πολύ ψωμί όχι με ξύδι, αλλά με μέλι. Αν ήταν να κατακρίνω κάποιον, σκεφτόμουν, το άρθρο θα είχε τέλεια επιτυχία, μόνον αν ο ‘ενδιαφερόμενος’ το διάβαζε και θα επηρεαζόταν ο ίδιος, ενδεχομένως και να άλλαζε ιδέες. Το κατάλαβα όταν έγραφα για την κ. Ρεπούση [3. Συνωστισμοί Σμύρνης.8.11.13]. Στην αρχή καταπέλτης. Στο τέλος όμως είπα: «Τι στο καλό, πανεπιστημιακός είναι, ας ανεβεί το επίπεδο του διαλόγου!» Το να υψώνεις τη φωνή είναι εύκολο. Το να πείθεις όμως! Κάπου εκεί ξέφυγαν κάποια πράγματα, δεν πρόλαβαν να ωριμάσουν πριν διοχετευτούν έξω. Να αλλάξω ψυχική διάθεση δηλαδή. Μεγάλο πρόβλημα η κυριολεξία, η πολύπλευρη κάλυψη. Έτσι, σε μία-δυο περιπτώσεις έντονα, πιο ελαφρά σε κάποιες άλλες, αν κρίνω από την κριτική συναδέλφου που πιστεύω ότι διαθέτει ΙQ όσο δέκα άτομα στην πόλη, αλλά δεν κατάλαβε κάποια κείμενα, φαίνεται δεν έπεισα για τις προθέσεις μου. Τα πράγματα έχουν πολλές όψεις και ανάλογα διαμορφώνεται η κριτική. Ένα πλεονέκτημα κάποιου σε μία όψη, είναι μειονέκτημά του σε άλλη. Σίγουρα δεν ήθελα να μειώσω άτομα, αλλά να υπερασπιστώ τον εαυτό μου. Γι’αυτό αποφεύγω γενικώς να λέω επίθετα, που δείχνουν κάτι μόνιμο. Δεν θα πω π.χ. κάποιον «τεμπέλη», αλλά «αυτός τεμπελιάζει». Του δίνω άνεση να αλλάξει. «Δικαιούσαι», μου είπαν, «να κάνεις λάθος μια φορά στη ζωή σου». Πάντως και του στραβού το παράπονο είναι ότι την προσπάθεια που έκανα στα Γενικά Αρχεία, πετυχαίνοντας σε ορισμένους τομείς τη μεγαλύτερη παραγωγή σε όλη την Ελλάδα, κάποιοι σαμποτάρισαν από μέσα και από έξω. Αυτοί ξέρουν ακριβώς γιατί. Φοβάμαι όμως, υπήρξε πολιτική επέμβαση. Κι αυτοί έχουν δικαίωμα να κάνουν λάθη, αλλά να, πώς να το πω… Δεν διαγράφεται η Ιστορία. Τέλος πάντων με ό,τι έγραψα, ας πούμε αδέξια, «έβαλον τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων», συμπεριλαμβάνοντας και δικούς μου…

Σταύρος Γουλούλης

Friday, August 26, 2016

137. Άγιος Δημήτριος Στομίου: Επιτέλους, το καθολικό ολοκληρώθηκε..!



 [137]



Άγιος Δημήτριος Στομίου:
Επιτέλους, το καθολικό ολοκληρώθηκε..!

Larissanet 26-08-2016, αρ. φυλ. 138, σ. 6

   Στο Στόμιο, παλιό Τσάγεζι/εκβολή ποταμού, υπάρχει το μεγαλύτερο μοναστήρι της Ανατολικής Θεσσαλίας, ο Άγιος Δημήτριος ή Κοίμηση Θεοτόκου. Παλιό καστρομονάστηρο, όπως δείχνει μία φωτογραφία των αρχών του 20ού αιώνα. Το καθολικό της μονής που ανήκει στον λεγόμενο Αθωνικό τύπο (o κλασικός σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με πλάγιες κόγχες), το γνωρίσαμε γκρεμισμένο. Ευτυχήσαμε όμως να το δούμε σήμερα εντελώς αναστηλωμένο. Ένα πραγματικό κατόρθωμα για όσους γνωρίζουν λεπτομέρειες...
   Με την ευκαιρία της αναστήλωσης έγινε μικρή ανασκαφή και διαπιστώθηκε αυτό που φαινόταν ήδη, η ύπαρξη παλαιότερης φάσεως του καθολικού (11ος-12ος αιώνας,  πρώτη εκτίμηση) δείχνοντας έναν ναό τώρα καθαρό σταυροειδή εγγεγραμμένο, χωρίς πλάγιες κόγχες. Το μέγεθός του είναι εφάμιλλο των αγιορείτικων καθολικών της ίδιας εποχής.
   Πως και γιατί κατεδαφίστηκε αυτό το καθολικό είναι άγνωστο, αλλά μάλλον το επισφαλές έδαφος λόγω των υπαρχόντων πηγαίων υδάτων του είναι πιθανή αιτία. Μετά το ξαναέκτισαν τον 16ο αιώνα, κατά τον αείμνηστο καθηγητή Χαρ. Μπούρα, εποχή ανάπτυξης του μοναχισμού και οικοδομής μεγάλων καθολικών σε όλη την Ελλάδα, αλλά κατά άποψη του Βασίλη Μεσσή, τον 14ο αιώνα, όταν και έμεινε ημιτελές. Τον 16ο αιώνα το ολοκλήρωσαν σε μεγάλο βαθμό αλλά όχι εντελώς, π.χ. η δυτική στοά του δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, ενώ το 1492 συντηρήθηκε η πύλη της μονής με την υπερκείμενη πτέρυγα. Το 1573 το Πατριαρχείο ενέκρινε το καθεστώς της μονής ως ενοριακό, επαρχιακό, υπό τον επίσκοπο Πλαταμώνος.
   Το ζήτημα είναι πότε ακριβώς κτίσθηκε τον 14ο αιώνα, μια δύσκολη εποχή, όταν η Ανατολική Θεσσαλία είχε ερημώσει. Αλλά η περιοχή των εκβολών του Πηνειού (Β.Α. Όσσα) δεν εντάσσεται ακριβώς στη Θεσσαλία. Σχετιζόταν με τη Θεσσαλονίκη, συμβάλλοντας στην άμυνα του Θερμαϊκού. Αφαιρώντας την περίοδο 1348-1356, την κατοχή των Σέρβων, μόνο από το 1333, όταν εμφανίζεται ο βυζαντινός στρατός, και ως το 1386/87, όταν κατέχεται οριστικά από τους Οθωμανούς, η περιοχή ήταν Βυζάντιο. Είναι παρατηρημένο ότι η αρχιτεκτονική ναών της περιοχής έχει επιδράσεις από τη Θεσσαλονίκη. Το ίδιο το καθολικό της μονής είναι όμοιο με τον Προφήτη Ηλία Θεσσαλονίκης (δεκαετία 1360;), που ταυτιζόταν παλαιά με τη μεγάλη μονή Ακαπνίου (Θαν. Παπαζώτος), τώρα με τη μονή Αγίων Αναργύρων (Αναστ. Τάντσης), αλλά και τις δύο έλεγχαν οι Παλαιολόγοι. Μετά το 1333 όταν ο βυζαντινός στρατός κατέλαβε την περιοχή, μπορεί οι Παλαιολόγοι, έχοντας προστάτη άγιο τον Δημήτριο, να θέλησαν να κτίσουν το παλαιό καθολικό, μετά από ζημιές που είχε πάθει στα 200-250 χρόνια της λειτουργίας του. Δεν το ολοκλήρωσαν λόγω κόστους και περιορισμένου χρόνου που κατείχαν την περιοχή.
   Ο Γάλλος Α. Mezieres (1851) και ο Ρώσος P. Uspenskij (1856) είδαν να κρατάει τη μονή ένας μοναχός μόνος του. Και ξαφνικά το 1868 το μοναστήρι κάηκε. Διαδόθηκε τότε ότι το έκαψε, επίτηδες, ο τελευταίος αυτός μοναχός. Λίγο δύσκολο να το δεχθούμε, αφού μέχρι τότε ήταν φύλακας. Ηλικιωμένος ήταν, κάτι θα συνέβη και το μοναστήρι άρπαξε φωτιά. Τόσα μοναστήρια και εκκλησίες μέχρι και σήμερα καίγονται. Σε ό,τι αφορά στο καθολικό δεν είμαι πεπεισμένος αν κάηκε ή κατέρρευσε, διότι και τεράστιο τρούλλο έχει, επίφορο σε κατάρρευση, και εντοπίσθηκαν στους τοίχους μεγάλες ρωγμές λόγω αστάθειας του εδάφους, κάτι που θα προκάλεσε την προηγηθείσα κατεδάφιση του καθολικού του 11ου-12ου αιώνα. Επομένως μια πυρκαϊά μπορεί να κατέστρεψε πτέρυγες της μονής, αλλά θα πρέπει τελικά να συνέπεσε χρονικά και η πτώση του τρούλλου. Όλα τα υπόλοιπα αποτελούν μάλλον κουτσομπολιά της Ιστορίας, δηλαδή κάποιων περιοίκων, απλοϊκών ανθρώπων. Μερικές φορές τα καταγράφουν και οι ιστοριοδίφες της εποχής κι έτσι περνούν σε μας.
   Στη συνέχεια οι κάτοικοι της Καρίτσας -το Τσάγεχι/Στόμιο δεν υπήρχε ακόμη- αναστήλωσαν το καθολικό με δίρριχτη στέγη, αλλά πάλι μετά την καταστροφή του από τους Γερμανούς το 1943, έμεινε ερείπιο. Για μερικά χρόνια χρησίμευσε και ως ναός της μονής που λειτουργούσε με νέα αδελφότητα από το 1970 και εξής. Ήταν ένας μικρός μονόχωρος ναός κτισμένος μέσα στον τρίκογχο εσωτερικό χώρο του. Σύντομα όμως έναν χειμώνα με μεγάλη χιονόπτωση κατέρρευσε. Στη δεκαετία του 2000 χάρη στο ενδιαφέρον των ίδιων των μοναχών, της τότε 7ης ΕΒΑ υπό τον κ. Λάζαρο Δεριζιώτη, και του Υπουργείου Πολιτισμού, αναστηλώθηκε με κοινοτικό πρόγραμμα που κάλυψε τα 2/3 των εξόδων και το 1/3 η μονή. Όμως είναι και ο πιστός λαός που με την οικονομική συνδρομή του βοηθά δεκαετίες τώρα μια αδελφότητα χωρίς κανένα άλλο έσοδο δικό της. Εργάστηκαν ακόμη και εθελοντές ή και οι ίδιοι οι μοναχοί. Είναι το επιστέγασμα μιας προσπάθειας δεκαετιών που άρχισε ο μακαριστός γέροντας π. Αθανάσιος και η συνοδεία του, που με τη Σειρήνα των λόγων τους καλούσαν και καλούν χιλιάδες κόσμο.
   Απομένει πια το νέο καθολικό να εγκαινιασθεί. Επιτέλους η Ιστορία αυτή τη φορά δικαίωσε όσους αγωνίσθηκαν επί αιώνες για να δουν κάποιοι επίγονοι ό,τι δεν είδαν τόσες γενιές.
   Θεωρώ τον εαυτό μου τέτοιον ευτυχή επίγονο. Γιατί αυτό το τραυματισμένο έστω καθολικό ήταν που μου εντυπώθηκε, όταν το πρωτοείδα, όντας με μειράκιο, στις εκεί Κατασκηνώσεις. Η εμπειρία μου με αυτό, όταν βρέθηκα στη Φιλοσοφική Σχολή, αφού ήθελα να ειδικευτώ στην τέχνη και αρχαιολογία, με έκανε να περάσω στη βυζαντινολογία. Όπως ευγνωμονούμε ανθρώπους δημόσια, έτσι πρέπει να ευχαριστούμε και μνημεία.

Σταύρος Γουλούλης


Thursday, August 4, 2016

136. Τρίκαλα: H γιορτή της Μεταμορφώσεως σε μια βυζαντινή πρωτεύουσα



[136]



Τρίκαλα:
H γιορτή της Μεταμορφώσεως σε μια βυζαντινή πρωτεύουσα

Larissanet 05-08-2016, αρ. φυλ. 137, σ. 6

   Μία κεντρική πόλη, μία πρωτεύουσα, όπως ήταν τα Τρίκαλα τον 14ο αι., πάντα προσελκύει πνευματικούς ανθρώπους, ειδήμονες. Ήδη η αρχαία Τρίκκη ή Τρίκκα ήταν τέτοια πόλη, ως φυσικός παράδεισος της Εστιαιώτιδας. Εδώ γεννήθηκε ο Ασκληπιός, θεωρούμενος γιος του Απόλλωνα, αλλά υπήρχε και το αρχαιότερο και μεγαλύτερο Ασκληπιείο (ιερο-θεραπευτική κλινική), της Ελλάδας! Μήπως όμως ήταν αρχικά το Ιερό ενός γενάρχη ιατρού, που αργότερα αναγορεύτηκε θεός; Ένας τέτοιος γιατρός, ο Μενεκράτης (4ος αι.), λ.χ., αποκαλείτο Δίας (Αθήναιος, 7, 289). Ο Ιπποκράτης (Περί ευσχημοσύνης, 5, στχ. 35) γράφει: «Ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος».
   Το όνομα Τρίκκη/Τρίκαλα υποτίθεται ότι περιέχει κάτι εις τριπλούν. Τι όμως; Τα ‘Τρία Καλά’ που λέγεται είναι λαϊκή ετυμολογία. Τριόκαλα υπήρχαν στη Σικελία (Ακράγας/Caltabellotta), αλλά είναι άλλο σενάριο, δεν είναι ανάγκη να πάμε τόσο μακριά. Σε μία πεδινή πόλη κέντρο διαδρομών από/προς πέριξ ορεινούς όγκους, υπάρχουν κι άλλα δεδομένα. ‘Τριπλές’ θεότητες, ορίζουσες σύγκλιση δρόμων, χρονικών κύκλων, πεδίων υπάρξεως, είχαν οι Θεσσαλοί (π.χ. Εννοδία, Άρτεμη, Εκάτη, φεγγαροθεές….). Ο αριθμός τρία εκφράζει σε τελική ανάλυση μία δίνη, περιστροφή δρομολογίων, κόμβο, τρίστρατα (στη μορφή Υ).
   Σίγουρα εδώ υπήρχαν κόμβοι διερχομένων ποιμνίων της Θεσσαλίας. Από την υστερορωμαϊκή εποχή, μάλλον, οι λατινόφωνοι, γνωστοί αργότερα ως «Τρικαλίτες Βλάχοι», ήταν ποιμένες πρωτίστως κατά τον συγγραφέα Κεκαυμένο (κεφ.74). Το όνομα διαδόθηκε σε Ημαθία και Κορινθία, από εποχιακούς ποιμένες προφανώς. Μέχρι και στη νεώτερη εποχή, μετακινούνταν κυρίως προς βορράν, κάτι που αναφέρει πάλι ο Κεκαυμένος για τους Λαρισαίους Βλάχους που τον 11ο αιώνα ανέβαζαν τα ποίμνια «εις τα όρη της Βουλγαρίας» (Σκόπια). Και οι μεν Λαρισαίοι τιμούσαν τον άγιο Αχίλλιο ως την Πρέσπα, οι δε Τρικαλίτες τον άγιο Οικουμένιο. Η επαρχία της Θεσσαλίας από την υστερορωμαϊκή εποχή φτάνει μέχρι τις Πρέσπες, ενώ τον 14ο αι. ο Στέφανος Γαβριηλόπουλος, ανακηρυγμένος σεβαστοκράτορας από το Βυζάντιο, ελέγχει από εδώ όλη τη Δυτ.Θεσσαλία μέχρι Καστοριά.
   Τον 13ο αιώνα η περιοχή Τρικάλων δεν υποτάχθηκε στους Φράγκους όπως η Ανατολική Θεσσαλία (1204-1210/12). Περιήλθε σε: αυτοκρατορία Θεσσαλονίκης, κράτος Ηπείρου, κράτος των Νέων Πατρών (Υπάτη). Τον 14ο αι. η περιοχή αναπτύσσεται, ενώ η Ανατολική Θεσσαλία ερημώνει λόγω διαρκούς ανασφάλειας (π.χ. έναν εμφύλιο στα 1318, κτλ.). Ο μητροπολίτης Λαρίσης Κυπριανός (1318-1332) μετακομίζει στα Τρίκαλα, ενώ οι Λαρισαίοι ποιμένες πρέπει να στράφηκαν δυτικά, δεν επέστρεψαν στα χειμαδιά τους. Από το 1333 η Θεσσαλία ενσωματώνεται στο Βυζάντιο και ανασυντάσσεται, αφού έρχεται αυτοπροσώπως ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Γ΄ (1328-1341). Ο λογιώτατος μητροπολίτης Λαρίσης Αντώνιος (1333-1363+), συνέχισε να μένει στα Τρίκαλα, προσπαθώντας να δώσει αίγλη: ομιλίες, τιμή τοπικών αγίων, οργάνωση μετεωρίτικου μοναχισμού (1362), ανανέωση καθεδρικού ναού Αρχαγγέλου Μιχαήλ (1362). Εδώ διοικούν πολλοί: στρατηγός Μιχαήλ Μονομάχος (1333-1342). Ιωάννης Άγγελος πιγκέρνης (1342-1348). Γρηγόριος Πρελιούμπ, Σέρβος καίσαρ (1348-1356). Δεσπότης Νικηφόρος Ορσίνης (1355/56-1359). Συμεών Ούρεσης-Παλαιολόγος (1359-περ.1370) έχοντας τον τίτλο «βασιλεύς Σέρβων, Ρωμαίων και Αλβανών», μισός Σέρβος, από την ένδοξη δυναστική οικογένεια των Νεμανιδών, και μισός Ρωμηός, από τη μητέρα του. Ιωάννης Ούρεσης (περ. 1370-περ. 1372). Τον αντικαθιστούν άλλοι δύο βυζαντινοί διοικητές (καίσαρες) από την οικογένεια των Φιλανθρωπηνών. Μετά τον ερχομό των Οθωμανών (1393), ως Tirhala πια, γίνεται έδρα κεντρικής διοικήσεως, σατζακίου.
   Ο βασιλιάς Συμεών οργάνωσε εδώ ένα μικρό βασίλειο μιμούμενος πρότυπο και ιεραρχία του Βυζαντίου. Διέθετε κάποια οικήματα που μία πηγή θεωρεί ‘Βασίλεια’, άγνωστο αν ήταν μέσα στο φρούριο. Από άλλες πηγές, και είναι αρκετές οι αναφερόμενες στη Δυτική Θεσσαλία, διαφαίνεται η εικόνα μιας μεγάλης για την εποχή πόλης, περιβαλλόμενης από τείχος, που σήμερα δεν υπάρχει. Το διατηρούμενο φρούριο είναι βυζαντινό με οθωμανική φάση. Υπήρχε μία κεντρική οδός, η Μέση, σε κατεύθυνση Ανατολή-Δύση που ίσως ταυτίζεται με την οδό Αθανασίου Διάκου. Ο καθεδρικός ναός, που λεγόταν και «Παλαιά Εκκλησία», ετιμάτο στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, κατά τον Αντώνιο Λαρίσης σε παλαιότερη φάση ήταν αφιερωμένος στη Θεοτόκο και βρισκόταν δεξιά της κεντρικής πύλης. Μπορεί να ταυτίζεται με τον σημερινό ναό της Θεοτόκου Επισκέψεως, έχοντας ονομαστή ομώνυμη εικόνα της Θεοτόκου και όντας και στην Τουρκοκρατία κεντρικός επισκοπικός ναός.
   Στα Τρίκαλα αναπτύχθηκε τον 14ο αιώνα ένας ποιοτικός μοναχισμός. Περί το 1335, μόλις η περιοχή επανεντάχθηκε στο Βυζάντιο, εμφανίζεται από το Άγιον Όρος ο εκ Νεοπάτρας Αθανάσιος, ο ιδρυτής του Μετεώρου, ο οποίος ανήκε στον κύκλο των τότε Ησυχαστών, ζώντας σε Κων/πολη - Άγιον Όρος. Κατέβαινε και στα Τρίκαλα για δουλειές της μονής διαθέτοντας μετόχι. Προσέφερε στην τοπική κοινωνία, πρόβαλλε έναν πρότυπο τρόπο ζωής, βασισμένο στη διδασκαλία περί του Ακτίστου φωτός της Μεταμορφώσεως. Γι’ αυτό περί το ±1350 κτίζει νέο καθολικό, αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Το νέο κοινόβιο υπήγαγε στην εποπτεία του Αγίου Νικολάου Τρικάλων, μετοχίου του Αγίου Γεωργίου Ζαβλαντίων/Παλαιόπυργου -ανασκάφηκε δίπλα στον σημερινό ομώνυμο μητροπολιτικό ναό-, που ήταν πατριαρχική μονή. Υπήρχαν κι άλλοι βυζαντινοί ναοί, μετόχια μοναστηριών, στην πόλη και στα περίχωρα, αφιερωμένα στη Μεταμόρφωση με πιο γνωστή τη μονή Δουσίκου, μετόχι της Πόρτα-Παναγιάς. Οι μαθητές  του αγίου Αθανασίου είχαν συνεχίσει το έργο του. Ο Ιωάννης Ούρεσης-Παλαιολόγος, που -ως τυφλός μάλλον- παραιτήθηκε από το αξίωμα και έγινε μοναχός στο Μετέωρο, καταργώντας το σύντομο σερβο-ρωμαϊκό βασίλειο των Τρικάλων, έκτισε νέο καθολικό της Μεταμορφώσεως (1388). Τα Τρίκαλα σε λίγο θα γίνονταν οθωμανικά, αλλά το Μετέωρο θα ήταν καταφύγιο πνευματικής ελευθερίας για τους Έλληνες.

Σταύρος Γουλούλης


Thursday, July 28, 2016

135. Αβράκωτος Κεμάλ…;



[135]



Αβράκωτος Κεμάλ…;

Larissanet 29-07-2016, αρ. φυλ. 136, σ. 6



   Για έναν Ιστορικό είναι πρόκληση να σταθεί σε κομβικά γεγονότα, σε σύμβολα-εικόνες στη δημιουργία μιας πολιτικής εν τω γίγνεσθαι. Αξίζει ως άσκηση που δεν αποσκοπεί σε τίποτα πέραν ενός προϊδεασμού. Σταγόνα στον ωκεανό που έρχεται….
   Τουρκία. Στα μάτια της αδηφάγου κάμερας: Στρατιώτες χωρίς τη στολή εκστρατείας, -αβράκωτοι, χωρίς βράκα που λέγαμε παλαιά-, άρβυλα, εξαρτήσεις, οπλισμό, όλα κατά γης. Βρέθηκαν, ολόκληρες διμοιρίες, στους δρόμους, σε στρατόπεδα, με εσώρουχο, εις κοινήν θέαν! Άλλοι φωτογραφίζονταν να τρώνε ξύλο, τρέμοντας σαν κουνέλια. Σε τέτοιες εξαλλοσύνες τυχερός όποιος δεν έπεσε σε κακούς: λιντζάρισμα ή χάνοντας το κεφάλι του! Εξάλλου πραξικόπημα έγινε, το πρώτο επί εποχής social media (tv αλλά και sms, twitter, facebook, facetime), σκοτώθηκαν και π.300 άνθρωποι. Σίγουρα μερικοί στρατιώτες πυροβόλησαν -για πρώτη φορά!- πολίτες, και στρατιώτες, βρήκαν ανταπόδοση από τον λαό, αλλά είδαμε μία επίσης πρωτοφανή εκδικητική συμπεριφορά σε ‘αιχμαλώτους’. Τραβήχτηκαν ειδικά ενσταντανέ και δόθηκαν εις θέαν απαιτητικού κοινού: σαν κοπάδι (=ραγιάδες!) από σκυλιά που κάθονται και τα δέρνουν. Ξύλο πάντα έπεφτε στον τουρκικό στρατό από μέσα, όχι από πολίτες. Τώρα και στρατηγοί με έναν αρχηγό τους μπροστά, δαρμένον κι αυτόν, να μένουν κόκαλο, στη σειρά. Δυο εικόνες η κάθε μία για την τάξη της. Στρατιώτες, αξιωματικοί, όλοι σούζα. Ο φακός γίνεται ντελάλης: «Ο εθνικός τουρκικός στρατός, ο επί τόσα χρόνια εγγυητής του κεμαλισμού, ως εδώ». Πλέον άλλοι έχουν πρωτοβουλία… Οπότε παρακολουθήσαμε την απέκδυση ενός εθνικού συμβόλου. Μία τελετουργική εκμηδένιση του κεμαλικού στρατού, που είχε ήδη πληγεί και προ ετών (Ergenekon, Balyoz/Βαριοπούλα, 2008 κ.ε.). Ή τουλάχιστον έχουν σκοπό οι σημερινοί κρατούντες να τον τελειώσουν. Πέτυχε το τηλεθέαμα ό,τι δεν μπορούσε να κάνει η πιο αυταρχική κυβέρνηση. Χαρακτηρίστηκε αντι-πραξικόπημα ενός με φασίζουσες λογικές παρακράτους. Ικανό να λιντζάρει στρατό, επιδεικνύοντας μη πολιτισμό μέσα στο στρατόκοσμό του, το ΝΑΤΟ!
   Στην Ελλάδα και γενικά στη Δύση θέλοντας νικητή τον Στρατό, τρόμαξαν σε όσα έβλεπαν. Τώρα κατάλαβαν εδώ ποιος ήταν ο ρόλος του στρατού, για τον οποίο μέχρι πρότινος πολλοί ρομαντικοί αποκαλούσαν την Τουρκία μόνιμη δικτατορία, κτλ… Υπάρχει διεθνής όρος γι’αυτούς: intellectuals! Απλώς ισχύει το μη χείρον βέλτιστον. Ο στρατός, αυτός που άρπαξε τη μισή Κύπρο, με συνεχή πραξικοπήματα για έναν αιώνα υπήρξε ισορροπιστής, υποδεικνύοντας το εθνικό συμφέρον, κυρίως όμως διατηρώντας κοσμικό, φιλοδυτικό, νατοϊκό κράτος. Όμως αυτό το σενάριο που παίχτηκε τόσες φορές (1960, 1971, 1980, 1997), έγινε προβλέψιμο. Τώρα είχε αντίπαλο μέσα κι έξω από τον στρατό, και γι αυτό πυροβόλησε.
   Εμάς τους Έλληνες, που ξέρουμε από πραξικοπήματα, δεν μας άρεσαν οι τιμωρίες. Είναι κάκιστο πράγμα να καταλύεται η δημοκρατία. Αλλά η επιδεικτικώς τιμωρητική λογική, οι προγραφές-απολύσεις, τι προμηνύει; Σε μας έληξε, δεν διανοηθήκαμε να ταπεινώσουμε στρατιώτες και αξιωματικούς. Δεν απολύθηκαν υπάλληλοι. Οι πρωταίτιοι στη δίκη της Χούντας, τα πρακτικά της οποίας κάποτε φυλλομέτρησα στα Γενικά Αρχεία Αθηνών, είδα το συγκεκριμένο σημείο, ανέλαβαν αυτοί την πλήρη ευθύνη. Τον στρατιώτη κάθε χώρας ως μελλοθάνατο που είναι, τον ραίνουν λουλούδια, δεν τον ατιμάζουν. Υπακούει εντολές, δεν έχει ευθύνη. Αν τότε επιμέναμε στην τιμωρία τους, θα υπήρχε διχασμός, όπως έγινε τώρα στην Τουρκία. Κάτι που είναι χειρότερος από πραξικόπημα.
   Πάει η Τουρκία που ξέραμε. Πριν βλέπαμε παντού στρατιωτικούς, στρατοχωροφύλακες. Κάθονταν μπροστά τους όλοι προσοχή. Τώρα αναδύεται νέα τάξη, δίκτυα κυρίαρχων, αυτοί που πόζαραν νικητές δίπλα στα φανταράκια, τα αβράκωτα. Έχουν μέλλον. Αφού στο εξής στρατός και στρατοχωροφυλακή δεν θα υπάγονται στον Υπ.Αμ., τα στρατιωτικά λύκεια κλείνουν, ενώ απολύεται κόσμος και κοσμάκης…. Πάντοτε οι λαϊκοί μαχητές είχαν μεγαλύτερη δύναμη: ερυθροφρουροί του Μάο, που κρεμούσαν πινακίδες, οι μαθητές, στους δασκάλους… Ναζιστές που έκαιγαν βιβλία….
   Όπως κι αν το κάνουμε οι Τούρκοι έχουν άλλα πρότυπα. Μετράει πολύ το ισχύον δίκαιο, ο πέλεκυς επάνω στον αντίπαλο. Η δική μας παράδοση στηρίζει τα σύμβολα, όπως το χακί. Σε ελληνορωμαϊκά ανάγλυφα εικονίζονται αγέρωχες Νίκες να στοιβάζουν τα όπλα των εχθρών, των ηττημένων, που παριστάνονται άοπλοι αλλά ντυμένοι. Η απέκδυση (με τη συναπτή κουρά) είναι μία συμβολική, μυητική, πράξη, πέρασμα σε νέα κατάσταση. Στο δικό μας βάπτισμα π.χ. εκδύεται κανείς, κείρεται, αποθέτει τον παλαιό άνθρωπο και ενδύεται νέον. Στον στρατό ισχύει όταν κανείς αφἠνει τα πολιτικά ρούχα, κουρεύεται, ελέγχεται, να δείξει ότι είναι ώριμος, ικανός να πολεμήσει, και ντύνεται πολεμιστής, αφιερωμένος στην προστασία του λαού του. Πεθαίνει ο ανώριμος έφηβος, γεννιέται ένας νέος, μάχιμος υπέρ της κοινότητας. Τηρουμένων κάποιων αναλογιών οι Τούρκοι στρατιώτες είναι σαν να αποβάλουν τον παλαιό ρόλο που περικλείει η στολή, γίνονται ραγιάδες ενός αναδυόμενου συστήματος. Ή ενδύονται νέα αποστολή ή έρχονται άλλοι στη θέση τους.
   Πάντως αυτή η σύγχρονη παγκόσμια πρωτοτυπία, με έναν στρατό να χάνει πια το απόλυτο κύρος που είχε λόγω του Ατατούρκ, υπάρχει προοπτική, αν τους κάτσει, να μείνει κυρίαρχη αφήγηση για κάποιες γενιές. Ήδη όμως κι αυτόν τον μεγάλο ηγέτη τους Κεμάλ αποδομούν οι νυν κρατούντες, στην προσωπική του ζωή: αλκοολικός,… Τα στερνά δείχνουν τα πρώτα. Αλλά και τα μέλλοντα…

Σταύρος Γουλούλης



Thursday, July 14, 2016

133. Ό,τι δίνει και δεν δίνει η ζωή…



[133]




Ό,τι δίνει και δεν δίνει η ζωή…


Larissanet 15-07-2016, αρ. φυλ. 134, σ. 6

   «…Εγήρασα και ουκ είδον Δίκαιον εγκαταλελειμμένον..» [Ψαλμός 36.25]
   Αυτή τη φορά, μετά από τόσα άρθρα, θα μου επιτρέπατε να ασχοληθώ με τη μητέρα μου που πρόσφατα μας άφησε, αλλά τηρώντας τη γραμμή της στήλης. Ως εκπρόσωπο από χιλιάδες γυναίκες της γενιάς της, αυτής που έζησε τον φοβερό 20ό αιώνα, υπέστησαν πάνδεινα. Πως επέδρασε μία δυσμενής ιστορική πραγματικότητα στο ηθικό τους και πως αντέδρασαν; Δεν είμαστε σήμερα έτσι οι νεώτερες ηλικίες Mας παραδειγματίζουν.
   Η Αθανασία Σακελλαροπούλου, γεννήθηκε στη Λάρισα το 1923. Γονείς της δύο ξένοι που τους έφεραν οι τροχιές του σιδηρόδρομου γύρω στο 1920. Από τη Θεσσαλονίκη ο πατέρας της, από την Αμφίκλεια/Δαδί η μητέρα της. Ήταν ένα έτος μετά τη Μικρασιατική καταστροφή. Μεγαλώνοντας θα αντιμετώπιζε έναν Παγκόσμιο πόλεμο με την συναπτή Κατοχή και την πείνα (1941-1944), καθώς και έναν Εμφύλιο με τα παρεπόμενά του (1946-1949κ.εξ.): φτώχεια, ανέχεια, ανεργία, φόβο, έλλειψη περίθαλψης, επίδομα κανένα. Και να μεγαλώνει πέντε παιδιά…
   Το 1946, υπήρξε ένα δραματικό έτος για την οικογένειά της, για την Ελλάδα. Πρώτα ο μεγάλος αδελφός εκτελέστηκε στο Μακρυχώρι εν ώρα καθήκοντος στον τότε ΣΕΚ (ΟΣΕ 1971κ.εξ.). Για μερικούς ήταν casus executionis να είναι εργατικοί, ειρηνικοί. Αλλά και ο πατέρας μας, υπέστη επαγγελματική καταστροφή. Κατσαπλιάδες, δηλαδή μη συντεταγμένοι αντάρτες, κατέστρεψαν την πατόζα που αλώνιζε κάπου νοτίως της Λάρισας. Την οποία όμως είχε αγοράσει με δάνειο. Νέος ήταν, με δυο παιδιά, έβλεπε το μέλλον με θάρρος, αλλά υποθηκεύθηκε στην ελλαδική μιζέρια, την κακοριζιά ορισμένων. Δεν ήταν μόνον πολιτικές διαφορές, αλλά ο προσωπικός πόλεμος: «Γιατί εσύ να προοδεύεις!». Μας πήγαν όμως ως οικογένεια χρόνια πίσω, μέχρι να ενηλικιωθούμε, να βρούμε εμείς δουλειές.
   Όλη της η προσπάθεια, όλη της επιτυχία, ήταν να μεγαλώσει εμάς με πάρα πολλές δυσκολίες, στερήσεις, χωρίς να υπολογίζει τον εαυτό της, την άνεσή της. Αυτή ήταν όλη κι όλη η ζωή της. Τα παιδιά της και τα εγγόνια της Κι αισθανόταν επιτυχημένη. Όπως και χιλιάδες τέτοιες γυναίκες της γενιάς της.
   Για να το καταλάβουμε αυτό, θα πρέπει να δούμε πως μεγάλωσε η ίδια. Ήταν μεγάλη αδελφή σε πέντε αδέλφια. Δεν ολοκλήρωσε ούτε καν το δημοτικό. Οι γονείς τότε δεν είχαν επιλογή παρά να στέλνουν τα παιδιά τους στη δουλειά από δέκα ετών για να τους βοηθήσουν. Ή να παντρέψουν τα κορίτσια τους από νεαρά, να φύγουν όσο όσο. Την πήρε λοιπόν ο πατέρας της στη δουλειά του, στο υποδηματοποιείο Βρυάζη, οδός Βενιζέλου. Επί των πωλήσεων, με μισθό χαρτζιλίκι. Κι όλα τα λεφτά, όπως ήταν στη μάνα της. Μεγαλώνοντας εργάστηκε και ως εργάτρια σε υφαντουργείο. Με αυτά συνέδραμε την οικογένεια, μέχρι να κτίζει σπίτι, φτιάχνοντας πλιθιά κτλ. Ύστερα ήλθε η Κατοχή. Μόνο λίγους μήνες έλειψαν στην αρχή (1941) και το νοικοκυριό τους λεηλατήθηκε. Δύο χρόνια αργότερα, παντρεύτηκε, αφού ο πατέρας μας τη ζήτησε από τους γονείς της. Υπήρχαν κι άλλες δύο θυγατέρες, δεν θα το συζητούσαν πολύ. Που όνειρα για προσωπική ζωή, επιλογές! Κι από προίκα! …
   Από όλη αυτή την ισοπέδωση της εποχής, τελικά πως μάνες σαν αυτή, έβγαλαν παιδιά και μάλιστα κοινωνικοποιημένα; Αντίθετα μορφωμένοι άνθρωποι δεν το πετυχαίνουν αυτό. Νομίζω εξηγείται. Παραδειγμάτιζε με πράξεις, όχι λόγια, Αντί για προθέσεις διέθετε θυμοσοφία. Το λιτό λεξιλόγιό της είχε προσωπική σφραγίδα. Μετέφερε μία σειρά πνευματικών νοημάτων. Κι όσα λίγα ήξερε για την πίστη της Εκκλησίας, τα εφάρμοζε. Συνολικά πρότεινε νόημα ζωής δίνοντας τον εαυτό της στην οικογένειά της, έδειξε χαρακτήρα, δωρικό, καθαρό, ειλικρινή. Χαιρόταν που τακτοποιηθήκαμε, αλλά δεν ήταν τόσο αυτό που καμάρωνε, όσο όταν έφταναν στα αφτιά της διάφορα καλά λόγια που μετέφεραν γνωστοί, ότι είμαστε φιλότιμα. συνεργάσιμα άτομα. Ακριβώς ό,τι πίστευαν και οι περισσότεροι της γενιάς της.
   Από αυτή την πλευρά υπήρξε ευτυχής άνθρωπος που η ζωή τής ανταπέδωσε ό,τι τής στέρησε η εποχή της. Γι’αυτό είχε όρεξη να ζει μέχρι τέλους. Άσχετα αν η οικογενειακή ευτυχία της, απλώς το γεγονός ότι μάζευε γύρω της παιδιά κι εγγόνια, δεν ήταν αρεστό σε όλους. «Εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού». Όμως πρέπει να αναλογισθούμε πως οι πόλεμοι και οι ανέχειες κατέστρεψαν τη ζωή πολλών. Άραγε έχει καταγραφεί τι απωθημένα δημιούργησαν ιδιαίτερα στον κόσμο των γυναικών; Η ίδια όμως στενοχωριόταν πολύ όταν άκουγε κόσμο να δυστυχεί, να χάνει οικείους, περιουσίες. Θυμόταν άσχημα παλιά. Γενικά εκτίμησε πολύ, όπως και η πλειοψηφία της γενιάς της, τα ευήμερα χρόνια που προέκυψαν κυρίως μετά το 1970.
   Δεν ήθελε πολλά πράγματα, να ζει κανείς απρόσκοπτα τη ζωή του. Κι ανάλογα συμβούλεψε για τη δισεγγονή της, λέγοντας στην πρωτεγγονή της που τη μεγάλωσε κι αυτή: «Να μην το στερείς το παιδί, είναι μυαλωμένο..». Σαν να έλεγε, δεν τα θέλει όλα δικά του, να πάρει ό,τι δικαιούται. Η Ίριδα ήταν η τελευταία και μεγαλύτερη χαρά της, η αποχαιρετιστήρια αγκαλιά της… Μπορούσε, μετά από τρεις ημέρες, να πάει το τελευταίο ταξίδι. «Τι θα πάθω;», έλεγε. «Τόσοι πέρασαν το κατώφλι…». Το διάβηκε και γύρω ήταν τα παιδιά της: 06.15, 5/7/16.
   Αυτές οι απλές γυναίκες, οι μάνες, συνήθως πολύτεκνες, έφτιαξαν το ήθος της Ελλάδας. Διέθεταν ένα μεγάλο προσόν. Πράξη. Γι’αυτό είναι τόσο σύγχρονες, αξεπέραστες, κλασικές.

Σταύρος Γουλούλης